1713 Menorca
Autor: Jordi Salord
Prototyp 18xx o handlu na brytyjskiej Minorce (1713–1756): statki i wozy zamiast pociągów oraz Znaczniki Rynkowe wiążące giełdę z miejscami docelowymi.
1713 Menorca
Spis treści
Jak to działa
- 2 graczy: po 420 R.; 3 graczy: po 380 R.
- Bank 10 000 reales
- Losuje się 2 z 3 lokalnych małych spółek: trzecia wraca do pudełka
- Jedno Dziedzictwo Rodowe na gracza, licytowane od najtańszego do najdroższego
- Jedna karta wydarzenia na erę, odkryta
- Kolejno każdy gracz:
- · zakłada spółkę lub nabywa certyfikat
- · sprzedaje kontrakty (nie w pierwszej rundzie)
- · albo pasuje
- Kto spasuje pierwszy, zaczyna następną rundę
- Kończy się, gdy wszyscy pasują z rzędu
- Dziedzictwa Rodowe wypłacają dochód
- Każda spółka, od najwyższej do najniższej wartości:
- 1. Jedna płytka (z opłatą za teren)
- 2. Port lub manufaktura
- 3. Zakup statków i wozów
- 4. Obsługa tras: jedna na pojazd
- 5. Wypłata lub zatrzymanie
- 6. Sprzedaż lub 7. odkupienie kontraktów
- Bank zostaje bez pieniędzy: kończy się bieżąca OR
- Gracz bankrutuje: kończy się bieżąca OR
- Pojawia się „Podbój 1756”: kończy się bieżąca seria OR
- Wygrywa ten, kto ma najwięcej pieniędzy i kontraktów według wartości rynkowej
Elementy
- Pieniądze
- Kontrakty: najwyżej 60% jednej spółki
- Limit 15 (2 graczy) lub 13 (3) certyfikatów
- Rodzina Powiernicza odpowiada za obowiązkowy pojazd
- [RNC] i [RCC] od początku; [CCM] od Ery 3
- Statki na trasach morskich, wozy na lądowych
- Skarbiec, porty i Znaczniki Rynkowe
- Nigdy się nie zamykają
- Ramaders, Artesans lub Destil·ladors (dwie na partię)
- Tylko trasy lądowe i najwyżej 2 wozy
- Znaczniki sera, obuwia lub ginu na celach
- Łączą się w [RADM] z pierwszym Okrętem liniowym
- 10 000 reales
- Giełda Publiczna: najwyżej 5 kontraktów
- Nowe statki i wozy
- Dwuwymiarowa Tablica Notowań
- Minorka: trasy lądowe (ciągłe) i morskie (przerywane)
- Cele zewnętrzne: Barcelona, Majorka, València…
- Marsylia otwiera się w Erze 2, Genua w 3, a Algier w 4
Którędy płyną pieniądze
- Rodziny (gracze) Duże spółki Każdy kontrakt kupiony z rezerwy: jego cała cena trafia do skarbca
- Rodziny (gracze) Lokalne małe spółki Tak samo w małych: prezes płaci czterokrotność wartości początkowej
- Rodziny (gracze) Bank i giełda Kontrakty z Giełdy Publicznej i Dziedzictwa Rodowe
- Bank i giełda Rodziny (gracze) Dywidendy, sprzedaże i dochód z Dziedzictw
- Duże spółki Bank i giełda Statki, wozy, teren, porty
- Bank i giełda Lokalne małe spółki 10 R. za znacznik towaru, gdy statek dociera do celu (20 R. dla [RADM])
- Rodziny (gracze) Duże spółki Rodzina Powiernicza płaci za obowiązkowy pojazd, jeśli skarbcowi brakuje
Fazy
- Kapitalizacja przyrostowa: przy uruchomieniu nie dostaje się nic z góry; każdy kontrakt sprzedany z rezerwy wpłaca swoją cenę do skarbca.
- Pięć certyfikatów każdej dużej spółki morskiej kładzie Znacznik Rynkowy: kto inwestuje, decyduje, dokąd warto żeglować.
- Numer pojazdu to jego zasięg w heksach, licząc oba końce, a nie odwiedzane miasta.
Runda krok po kroku
Przykład poglądowy z 2 graczami, każdy z 420 R.; wartości węzłów mapy pochodzą z przykładów w instrukcji. Śledzimy [G1] i [RNC], którą zakłada w Maó podczas pierwszej rundy giełdowej i dwóch rund operacyjnych Ery 1.
-
Licytacja Dziedzictw Rodowych Dwa Dziedzictwa w grze Faza 4H
Wyłożono Cech Szewców z Ciutadelli (20 R.) i Królewskie Stocznie w Maó (40 R.). [G2] licytuje 40 R. za Stocznie; [G1] kupuje najtańszy, Cech Szewców, za 20 R.. Stocznie stają się najtańsze i przy jednym oferencie [G2] bierze je za 40 R.
Kupić można tylko najtańsze; o pozostałe się licytuje. Jeśli wszyscy pasują, najtańsze tanieje o 5 R.
- Pieniądze [G1]
- 400 R.
- Skarbiec [RNC]
- —
- Wartość [RNC]
- —
- Flota [RNC]
- —
-
Runda giełdowa 1 Założenie [RNC] Faza 4H
[G1] kupuje certyfikat Rodziny Powierniczej (20%) [RNC], wybiera Początkową Wartość Rynkową 75 i płaci dwukrotność, 150 R., prosto do skarbca. [RNC] jest już uruchomiona.
Certyfikat Rodziny Powierniczej jest oznaczony: [G1] kładzie Znacznik Rynkowy [RNC] w València.
- Pieniądze [G1]
- 250 R.
- Skarbiec [RNC]
- 150 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- —
-
Runda giełdowa 1 Mała spółka dla [G2] Faza 4H
[G2] zakłada Ramaders: kupuje certyfikat prezesa (40%) po 55 i płaci czterokrotność tej wartości, 220 R., do skarbca małej spółki. Swój znacznik sera też kładzie w València.
Znaczniki towarów nic nie dają temu, kto żegluje: to bank płaci małej spółce.
- Pieniądze [G1]
- 250 R.
- Skarbiec [RNC]
- 150 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- —
-
Runda giełdowa 1 Kolejny kontrakt, kolejny znacznik Faza 4H
W swojej następnej turze [G1] kupuje kontrakt 10% [RNC] za 75 R. Pieniądze trafiają do skarbca [RNC], a ponieważ certyfikat jest oznaczony, kładzie drugi Znacznik Rynkowy w València. Potem wszyscy pasują.
Tylko jeden certyfikat na turę, a w pierwszej rundzie giełdowej nie wolno sprzedawać.
- Pieniądze [G1]
- 175 R.
- Skarbiec [RNC]
- 225 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- —
-
Runda operacyjna 1.1 Dziedzictwa wypłacają dochód Faza 4H
Na początku OR [G1] pobiera 5 R. od Cechu Szewców. Spółki działają od najwyższej do najniższej wartości: [RNC] (75) przed Ramaders (55).
- Pieniądze [G1]
- 180 R.
- Skarbiec [RNC]
- 225 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- —
-
Runda operacyjna 1.1 Jedna płytka Faza 4H
[RNC] kładzie żółtą płytkę na heksie I10, obok Maó, i płaci bankowi za teren 60 R., jak wydrukowano na heksie.
Jedna płytka na rundę i tylko żółta do fazy 5H.
- Pieniądze [G1]
- 180 R.
- Skarbiec [RNC]
- 165 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- —
-
Runda operacyjna 1.1 Szebeka Faza 4H
Kupuje od banku Szebekę (4H) za 90 R. To statek: obsługuje tylko trasy morskie, z portu do portu lub do celu zewnętrznego.
Zostanie wycofana z pierwszą Fregatą (6H): trzeba wcześniej wycisnąć z niej zysk.
- Pieniądze [G1]
- 180 R.
- Skarbiec [RNC]
- 75 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- Szebeka
-
Runda operacyjna 1.1 Maó – València Faza 4H
Szebeka żegluje Maó – K12 – K14 – València: cztery heksy, licząc oba końce. Dochód: 30 (Maó) + 20 (València) + 2 × 10 za dwa Znaczniki Rynkowe = 70 R.
Dodatkowo bank płaci 10 R. spółce Ramaders za jej znacznik sera w València.
- Pieniądze [G1]
- 180 R.
- Skarbiec [RNC]
- 75 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- Szebeka
-
Runda operacyjna 1.1 Wypłata Faza 4H
[RNC] wypłaca 70 R. [G1] ma 30% i dostaje 21 R. Wartość się nie zmienia: dochód (70) nie sięga wartości rynkowej (75).
Aby przesunąć się o pole w prawo, wypłacony dochód musi wynosić co najmniej wartość rynkową. Wysokie dywidendy nie dają dodatkowych skoków.
- Pieniądze [G1]
- 201 R.
- Skarbiec [RNC]
- 75 R.
- Wartość [RNC]
- 75
- Flota [RNC]
- Szebeka
-
Runda operacyjna 1.2 Zatrzymanie dla wzrostu Faza 4H
W drugiej OR [G1] znów pobiera 5 R. ze swojego Dziedzictwa. Szebeka powtarza trasę (70 R.) i tym razem [RNC] zatrzymuje: 70 R. trafia do skarbca, a wartość spada o pole w lewo, z 75 na 65.
Mając 145 R. w skarbcu, [RNC] może już myśleć o Polakrze (180 R.) albo o Wozie, by otworzyć sieć lądową.
- Pieniądze [G1]
- 206 R.
- Skarbiec [RNC]
- 145 R.
- Wartość [RNC]
- 65
- Flota [RNC]
- Szebeka
-
Ku rundzie giełdowej 2 I co dalej? Faza 4H
W następnej rundzie giełdowej można już sprzedawać. Kto kupi pierwszą Polakrę, otworzy Erę 2: zielone płytki, Marsylię jako cel i wydarzenie ery. Szebeka wytrzyma do pierwszej Fregaty.
- Pieniądze [G1]
- 206 R.
- Skarbiec [RNC]
- 145 R.
- Wartość [RNC]
- 65
- Flota [RNC]
- Szebeka
1713 Menorca — Podsumowanie
Prototyp w opracowaniu autorstwa Jordiego Salorda, dla 2–3 graczy i 2–3 godzin gry. Podsumowanie opiera się na instrukcji v11 (11 listopada 2026); ponieważ gra jest wciąż testowana, niektóre zasady mogą się zmienić. Słownictwo gry jest historyczne: kontrakty to akcje, Rodzina Powiernicza to prezes, Dziedzictwa Rodowe to spółki prywatne, statki i wozy to pociągi, a porty i manufaktury to stacje.
Typ kapitalizacji
- Kapitalizacja przyrostowa dla wszystkich spółek, dużych i małych: każda pierwsza sprzedaż kontraktu z rezerwy spółki wpłaca jego cenę prosto do jej skarbca. Przy uruchomieniu nie dostaje się nic z góry.
- Aby założyć RNC lub RCC, kupuje się certyfikat Rodziny Powierniczej (20%), wybiera Początkową Wartość Rynkową (104, 88, 75 lub 55) i płaci spółce dwukrotność tej wartości.
Próg uruchomienia i limity akcji na gracza
- RNC i RCC: uruchamiają się, gdy zostanie sprzedany certyfikat Rodziny Powierniczej (20%)
- Lokalne małe spółki: uruchamiają się z certyfikatem prezesa (40%)
- CCM: pojawia się w Erze 3 (faza 7H) i nie działa, dopóki nie sprzeda się 60%
- RADM: nikt jej nie zakłada; powstaje z obowiązkowego połączenia dwóch małych spółek w grze
- Limit 60% jednej spółki, z wyjątkiem żółtej strefy Tablicy Notowań
- Limit certyfikatów: 2 graczy — 15; 3 graczy — 13. Kontrakty spółek w pomarańczowej strefie nie liczą się
- W każdej turze rundy giełdowej można nabyć tylko jeden certyfikat i nie można w tej samej turze kupować i sprzedawać kontraktów tej samej spółki
- W pierwszej rundzie giełdowej nie wolno sprzedawać, a na Giełdzie Publicznej nigdy nie może być więcej niż 5 kontraktów
Gotówka początkowa w zależności od liczby graczy
- 2 graczy: 420 reales na start
- 3 graczy: 380 reales na start
- Bank: 10 000 reales
Warunki zakończenia gry
- Bank zostaje bez pieniędzy: kończy się bieżąca runda operacyjna
- Gracz bankrutuje, bo jako Rodzina Powiernicza nie może zapłacić za obowiązkowy pojazd swojej spółki: kończy się bieżąca runda operacyjna
- Pojawia się karta wydarzenia „Podbój 1756”: kończy się bieżąca seria rund operacyjnych i następuje podliczenie
- Wygrywa największa fortuna (gotówka + wartość rynkowa kontraktów); w razie remisu ten, kto ma więcej gotówki
Liczba faz
- 6 faz floty (4H, 5H, 6H, 7H, 8H, 9H) zebranych w 4 ery historyczne, uruchamiane zakupem pierwszego pojazdu każdego typu
- Era 1 (1713–1718): faza 4H, 2 OR w serii, żółte płytki, limit 4 statków i 4 wozów
- Era 2 (1718–1735): fazy 5H i 6H, 2 OR, zielone płytki, limit 4, potem 3; otwiera się Marsylia
- Era 3 (1735–1745): fazy 7H i 8H, 3 OR, brązowe płytki, limit 3, potem 2; otwiera się Genua, pojawia się CCM, a małe spółki łączą się w RADM
- Era 4 (1745–1756): faza 9H, 3 OR, szare płytki, limit 2; otwiera się Algier
Lista pociągów i ceny
„Pociągi” to statki, które obsługują tylko trasy morskie, i wozy, które obsługują tylko trasy lądowe. Liczba oznacza zasięg w heksach (licząc oba końce), a nie w miastach.
- Szebeka (4H) — 90 R. (2 sztuki; wycofywana z pierwszą fregatą)
- Polakra (5H) — 180 R. (2 sztuki; wycofywana z pierwszym okrętem liniowym)
- Fregata (6H) — 360 R. (2 sztuki; wycofywana z pierwszym konwojem eskortowanym)
- Okręt liniowy (7H) — 540 R. (2 sztuki; stały)
- Konwój (8H) — 720 R. (1 sztuka; stały, niczego nie wycofuje)
- Konwój eskortowany (9H) — 900 R. (4 sztuki; stały; zniżka 120 R. za oddanie 7H lub 240 R. za oddanie 8H)
- Wóz (3H) — 40 R. (6 sztuk; wycofywany z pierwszą fregatą)
- Wóz towarowy (4H) — 100 R. (5 sztuk; stały)
- Tabor (5H) — 180 R. (5 sztuk; stały; dostępny od fazy 6H)
Lista spółek prywatnych
Spółki prywatne to Dziedzictwa Rodowe. W grze podstawowej gra się jednym na gracza, losowo wybranym z dziewięciu; w wariancie szybkiej gospodarki dwoma na gracza.
- Cech Szewców z Ciutadelli — 20 R. — 5 R./OR — +10 R. na trasach łączących Ciutadellę z Barceloną, Majorką lub Marsylią; zamyka się w Erze 4
- Stada z s'Albufera des Grau — 20 R. — 5 R./OR — +15 R. na trasach zaczynających się w s'Albufera des Grau, a pierwszą płytkę może tam położyć tylko jej właściciel; nie zamyka się
- Brytyjska Droga Królewska — 25 R. — 5 R./OR — ignoruje dodatkowy koszt budowy na Camí d'en Kane w Erach 1 i 2; zamyka się w Erze 3
- Pędzenie bydła w głąb wyspy — 30 R. — 5 R./OR — w rękach RADM manufaktury innych spółek jej nie blokują; nie zamyka się
- Wywiad z Wersalu — 35 R. — 10 R./OR — zna karty wydarzeń rundę wcześniej (przydatne tylko w wariantach z ukrytymi wydarzeniami); nie zamyka się
- Królewskie Stocznie w Maó — 40 R. — 10 R./OR — 20 R. zniżki na pierwszy statek w każdej fazie i darmowa budowa na Illa de l'Aire; zamyka się w Erze 4
- Zamek Sant Felip — 60 R. — 15 R./OR — raz na partię blokuje na jedną OR rywalizującej spółce jeden dostęp do portu w Maó; zamyka się w Erze 4
- Więzy rodzinne z Real Compañía — 110 R. — 10 R./OR — zakłada RCC: daje jej certyfikat Rodziny Powierniczej, a zapłacona cena trafia do skarbca RCC; nie zamyka się
- Niezapłacony rachunek Royal Navy — 100 R. — 10 R./OR — w Erze 2 można go wymienić na kontrakt RNC po wartości rynkowej; zamyka się w Erze 3
Lista spółek
- Duże (8 certyfikatów: Rodzina Powiernicza 20%, sześć po 10% i jeden końcowy 20%):
- Royal Navy Company (RNC) — siedziba w Maó, dostępna od początku, trasy morskie
- Real Compañía de Comercio (RCC) — dostępna od początku, trasy morskie
- Chambre de Commerce de Marseille (CCM) — dostępna od Ery 3, trasy morskie
- Ramaders, Artesans i Destil·ladors de Menorca (RADM) — powstaje w Erze 3 z połączenia małych spółek, trasy lądowe z manufakturami
- Lokalne małe (prezes 40% i trzy po 20%; gra się tylko dwiema z trzech, wylosowanymi
przy przygotowaniu; trasy lądowe i najwyżej 2 wozy):
- Ramaders (RMD) — Es Mercadal, znaczniki sera
- Artesans (ART) — Ferreries, znaczniki obuwia
- Destil·ladors (DST) — Alaior, znaczniki ginu
Mechaniki specyficzne dla gry
- Znaczniki Rynkowe: pięć certyfikatów każdej dużej spółki morskiej jest oznaczonych. Kto kupuje taki certyfikat od spółki po raz pierwszy, kładzie Znacznik Rynkowy na zewnętrznym celu, a spółka dostaje +10 R. za każdy swój znacznik, gdy jej trasa tam dociera (maksymalnie 3 na cel). Od Ery 3 prezes może przesunąć jeden na początku każdej OR. Znaczniki nie zajmują ani nie blokują miejsc na trasie
- Znaczniki towarów: każdy certyfikat małej spółki kładzie znacznik sera, obuwia lub ginu na celu. Gdy spółka morska tam dociera, bank płaci małej spółce 10 R. za znacznik (20 R. RADM od Ery 3), nic nie odejmując od trasy morskiej
- Obowiązkowe połączenie w RADM z pierwszym okrętem liniowym: każdy certyfikat małej spółki zamienia się na certyfikat RADM o połowie procentu, a skarbiec, wozy, stacje i znaczniki towarów łączą się
- Statki i wozy tworzą dwie oddzielne sieci: trasy morskie (linie przerywane) i lądowe (linie ciągłe) nigdy nie dzielą przebiegu, a limity floty liczy się osobno
- Dwuwymiarowa Tablica Notowań: rośnie, jeśli wypłaca się co najmniej wartość rynkową, spada o jedno pole za każdy sprzedany certyfikat i nie ma dodatkowego ruchu za wysokie dywidendy
- Spółki mogą sprzedawać swoje kontrakty na Giełdę Publiczną, by zdobyć gotówkę, i odkupić je później
- Kolejność tur w rundzie giełdowej wyznacza kolejność pasowania, a spółki działają od najwyższej do najniższej wartości rynkowej
- Początkowa licytacja Dziedzictw Rodowych: kupić można tylko najtańsze; o pozostałe się licytuje, a jeśli nikt nie kupi najtańszego, jego cena spada o 5 R.
- Wydarzenia historyczne: jedna karta na erę, odkryta, stosowana na początku pierwszej OR ery; warianty ukrywają je lub losują jedno na fazę
- Raz uruchomiona spółka nigdy się nie zamyka, a certyfikatu Rodziny Powierniczej nie można sprzedać
Awaryjna sprzedaż
Jeśli spółka kończy rundę operacyjną bez żadnego statku ani wozu, Rodzina Powiernicza musi kupić jej jeden, a jeśli skarbcowi brakuje środków, dopłaca różnicę z własnych pieniędzy. Aby to zrobić, może sprzedać kontrakty, które zasady jej pozwalają sprzedać (nigdy certyfikatu Rodziny Powierniczej). Jeśli mimo to nie może zapłacić, gracz bankrutuje, a gra kończy się z końcem tej rundy operacyjnej. Brak pojazdu sam w sobie nie zmienia wartości rynkowej, ale niewykonanie żadnej trasy obniża ją o jedno pole w lewo.
Porównanie z 1830
1. Miejsce akcji, mapa i liczba graczy
1830 to gra o kolejach w północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych dla 2-6 graczy. 1713 Menorca przenosi rodzinę
18xx do handlu śródziemnomorskiego brytyjskiej Minorki (1713–1756), na małą mapę wyspy z zewnętrznymi celami, takimi
jak Barcelona, Majorka, València, Marsylia, Genua i Algier. Jest przeznaczona dla 2-3 graczy i partii trwających
2-3 godziny.
2. Statki i wozy zamiast pociągów, i zasięg w heksach
W 1830 pociąg 3 odwiedza 3 miasta. W 1713 Menorca numer pojazdu to zasięg w heksach, licząc oba końce, bez limitu
węzłów na trasie. Ponadto są dwie oddzielne sieci: statki pływają tylko po trasach morskich, a wozy jeżdżą tylko po
lądowych, z niezależnymi limitami floty. Pojazdy wycofują tylko trzy zmiany fazy.
3. Kapitalizacja przyrostowa zamiast pełnej
W 1830 spółka dostaje dziesięciokrotność ceny startowej, gdy uruchamia się przy 60%. W 1713 Menorca wszystko jest
przyrostowe: każdy kontrakt sprzedany z rezerwy wpłaca swoją cenę do skarbca, a RNC i RCC uruchamiają się już przy
20%. Tylko CCM, która pojawia się późno, wymaga 60%, by działać.
4. Znaczniki Rynkowe: giełda rysuje mapę handlową
W 1830 nie ma niczego podobnego. Kupno niektórych certyfikatów zmusza do położenia znacznika na celu, a ten znacznik
daje spółce +10 R. za każdym razem, gdy tam dociera. Tak ten, kto inwestuje, choćby jako drobny akcjonariusz,
decyduje, dokąd warto płynąć, a od Ery 3 prezes może to stopniowo przeorganizowywać.
5. Lokalne małe spółki łączące się w RADM
1830 nie ma małych spółek ani połączeń. Tutaj dwie z trzech lokalnych małych spółek (losowanych w każdej partii)
prowadzą trasy lądowe i pobierają od banku opłaty, gdy spółki morskie docierają do celów, gdzie mają towar. Z
pierwszym okrętem liniowym łączą się przymusowo w RADM, a każdy gracz zachowuje połowę procentu, który miał.
6. Dziedzictwa Rodowe zamiast spółek prywatnych
W 1830 wszystkie sześć spółek prywatnych się licytuje i zamykają się z pierwszym pociągiem 5. W 1713 Menorca gra się
tylko jednym Dziedzictwem na gracza, wylosowanym z dziewięciu. Każde zamyka się w erze wskazanej na jego karcie
(niektóre nigdy), a niektóre mają ważne efekty, jak założenie RCC czy wymiana na kontrakt RNC.
7. Wydarzenia historyczne i koniec przez francuski podbój
1830 nie ma wydarzeń i kończy się, gdy bankrutuje bank lub gracz. W 1713 Menorca w każdej erze działa karta
wydarzenia (premie, zniżki, burze), a karta „Podbój 1756” może zakończyć grę, gdy się pojawi. Za to, ponieważ
spółki nigdy się nie zamykają, a bankructwo kończy partię, nikt nie może pozbyć się zrujnowanej spółki jak w
1830.
Jakiegoś terminu nie znasz? Wszystkie są wyjaśnione w słowniczku 18xx. Słowniczek →