Słowniczek 18xx

Runda, w której gracze po kolei kupują i sprzedają akcje. Przeplata się z rundami operacyjnymi i wyznacza rytm całej gry.

Runda, w której działają spółki: układają tory, stawiają stacje, prowadzą pociągi, wypłacają lub zatrzymują przychód i kupują pociągi. Na początku po każdej rundzie giełdowej jest jedna; wraz z postępem faz są dwie lub trzy z rzędu.

Etap, na którym jest gra. Każda faza określa, jakie płytki można układać, ile rund operacyjnych następuje po każdej rundzie giełdowej i które pociągi stają się przestarzałe. Fazy zmieniają się, gdy ktoś kupi pierwszy pociąg nowego typu.

Znacznik pokazujący, kto zaczyna następną rundę giełdową. Przechodzi na kolejnego gracza za każdym razem, gdy ktoś kupuje lub sprzedaje, i jest wart bardzo dużo, gdy zostaje tylko jedna dobra akcja.

Sposób rozdania spółek prywatnych na początku, zwykle przez licytację lub malejącą cenę. Wiele nowoczesnych tytułów zastępuje ją draftem, by skrócić otwarcie.

Kolejność, w której spółki działają w rundzie operacyjnej: najpierw ta z najwyższą ceną akcji. Podniesienie ceny to nie tylko wartość, to także działanie przed rywalami.

Udział w spółce. Zwykłe akcje to zazwyczaj 10%, a certyfikat prezesa jest wart dwie z nich. Każdy certyfikat wlicza się do limitu certyfikatów, także spółki prywatne.

Podwójny certyfikat (zwykle 20%), z którym wiąże się prezesura. Nie można go po prostu sprzedać: inny gracz musi mieć dość akcji, by przejąć spółkę, albo zostaje wymieniony na zwykłe akcje.

Maksymalna liczba certyfikatów, jaką gracz może posiadać. Zmienia się zależnie od gry i liczby graczy i jest hamulcem, który nie pozwala wczesnemu liderowi zgarnąć wszystkiego. Wartości dla poszczególnych tytułów są w tabeli porównawczej.

Cena, po której akcje spółki trafiają do sprzedaży, gdy ta powstaje. Kto kupuje prezesurę, wybiera ją spośród opcji dozwolonych w grze, a ona decyduje zarówno o koszcie wypełnienia spółki, jak i o tym, ile trafi do jej skarbca.

Odsetek akcji, który trzeba sprzedać, zanim spółka zacznie działać i otrzyma swój kapitał. W wielu grach to 60%; inne wymagają tylko 20% albo pełnych 100%.

Rozdzielenie przychodu spółki między akcjonariuszy proporcjonalnie do ich akcji. Wypłata podnosi cenę akcji, ale opróżnia skarbiec.

Zatrzymanie przychodu w skarbcu spółki zamiast jego rozdania. Finansuje tory lub pociąg, ale cena akcji spada, a akcjonariusze nic nie dostają.

Miejsce, w którym lądują akcje sprzedane przez graczy. Każdy może je kupić, często obowiązuje limit 50% na spółkę, a ich dywidendy trafiają do banku lub do spółki, zależnie od gry — nigdy do gracza.

Jak żeton spółki przesuwa się po giełdzie: w górę lub w prawo, gdy wypłaca dywidendę, w dół lub w lewo, gdy zatrzymuje zysk, i o jedno pole w dół za każdą sprzedaną akcję. W wielu grach rośnie też, jeśli na koniec rundy giełdowej wszystkie akcje są w rękach graczy.

Gdy prezes nie może pokryć obowiązkowego wydatku — niemal zawsze zakupu pociągu — nawet po sprzedaży wszystkiego. Zależnie od gry gra kończy się natychmiast albo ten gracz odpada.

To, co rozstrzyga o zwycięzcy: twoja osobista gotówka plus wartość rynkowa wszystkich posiadanych akcji. Pieniądze spółek się nie liczą.

Mały udział rozdawany na początku, który w każdej rundzie operacyjnej wypłaca stały przychód i często daje specjalną zdolność (darmową płytkę, zwolnienie z zasady, prawo do założenia spółki…). Zamyka się w ustalonej fazie.

Mała spółka z jednym certyfikatem i jednym pociągiem, pośrednia między prywatną a spółką akcyjną. Działa jak spółka akcyjna, ale cały jej przychód trafia do właściciela.

Właściwa spółka kolejowa: akcje, prezes, skarbiec, pociągi i żetony stacji. Tu rozgrywa się większość gry.

Sposób, w jaki spółka dostaje pieniądze, gdy zostaje uruchomiona. Pełna kapitalizacja przekazuje od razu wartość wszystkich akcji; kapitalizacja stopniowa wypłaca dopiero w miarę sprzedaży akcji, więc spółka zaczyna z dużo mniejszą gotówką.

Pieniądze spółki, oddzielone od pieniędzy graczy. Płacą za tory, pociągi i żetony stacji, a do twojej kieszeni docierają tylko jako dywidenda.

Ten, kto ma certyfikat prezesa spółki: podejmuje za nią wszystkie decyzje, a gdy brakuje jej pieniędzy na obowiązkowy wydatek, musi dołożyć z własnej kieszeni.

Gdy spółka opuszcza grę, zwykle dlatego, że osiągnięto ustaloną fazę (w przypadku prywatnych) albo że nie ma pociągu i nie ma jak go kupić.

Połączenie dwóch spółek w jedną. Niektóre gry opierają na tym cały projekt (1817, 1841, 18MEX); to także sposób na zwolnienie miejsc w limicie certyfikatów albo uratowanie spółki bez pociągu.

Pojedyncze pole mapy. Puste heksy przyjmują płytki; te z nadrukowanym torem, miastem lub górami mają własne zasady budowy i koszty.

Sześciokątny element toru układany na mapie, by zbudować sieć. Każdego typu jest w pudełku ograniczona liczba i gdy się skończą, to się skończą.

Zastąpienie płytki płytką wyższego koloru, która zachowuje wszystkie istniejące połączenia i dodaje przepustowość lub przychód. To drugi sposób wykorzystania akcji budowy, obok układania nowej płytki.

Żółty, zielony, brązowy i szary, w tej kolejności. Każdy kolor odblokowuje się w określonej fazie, więc kolor na stole od razu mówi, jak daleko zaszła gra.

Trzy rodzaje przystanków. Miasto ma miejsca na żetony i może się zapełnić; miasteczko daje przychód, ale nie przyjmuje żetonów; heks poza mapą na brzegu planszy daje wartość rosnącą wraz z fazą.

Znacznik, który spółka kładzie w mieście, by móc się tam zatrzymywać — a gdy miasto się zapełni, by nie mogły tego robić spółki rywali. Każda spółka ma ograniczony zapas, a ich kładzenie kosztuje.

Droga, którą pociąg pokonuje przez sieć w rundzie operacyjnej. Musi dotykać jednej ze stacji spółki, nie może wykorzystywać tego samego toru ponownie i ma maksymalną liczbę przystanków wynikającą z pociągu.

To, co spółka zarabia, czyli suma wartości przystanków na wszystkich jej trasach plus ewentualne premie. Potem decyduje, czy go wypłacić, czy zatrzymać.

To, co pozwala spółce zarabiać. Numer pociągu to liczba przystanków, które liczy: pociąg 4 liczy cztery najlepsze przystanki na swojej trasie.

Maksymalna liczba pociągów, jaką spółka może mieć naraz. Zwykle maleje wraz z postępem faz, a spółka ponad nowym limitem musi oddać pociągi.

Przymusowe starzenie się: gdy kupiony zostaje pierwszy pociąg danego typu, mniejsze pociągi znikają z gry na całej planszy, także te należące do innych graczy. To zegar gry i główne źródło napięcia.

Pociąg, którego nic nie zardzewieje. Zdobycie go jako pierwszy — albo zostanie bez niego — rozstrzyga wiele partii.

Spółka, która zaczyna swoją turę bez pociągu, musi go kupić, czy chce, czy nie, jeśli mogłaby wyznaczyć trasę. To zasada, która zamienia rdzewienie w prawdziwy problem.

Gdy skarbiec nie pokrywa obowiązkowego zakupu, prezes musi sprzedawać akcje i dokładać własną gotówkę, aż kwota zostanie pokryta. Jeśli to nadal nie wystarcza, jest bankructwo.

Sprzedaż akurat tylu akcji, by zrzucić prezesurę na innego gracza, zwykle wręczając mu spółkę bez pociągu i bez pieniędzy, żeby to on zapłacił za imprezę.

Wyciąganie wartości ze spółki kosztem pozostałych akcjonariuszy: sprzedanie jej przepłaconego pociągu z innej spółki, którą prowadzisz, systematyczne zatrzymywanie zysku albo ogołocenie jej, zanim odejdziesz.

Celowe przyspieszanie kupowania pociągów, by posunąć fazy i zardzewić pociągi rywali, zanim będą gotowi.

Opróżnienie banku, co w większości gier uruchamia koniec: bieżąca runda jest dokończona i liczy się majątek netto.

Standardowy sposób tłumaczenia każdego 18xx: zakładasz, że 1830 jest znane, i opisujesz tylko to, co się zmienia. Dokładnie tak działa każdy wpis w katalogu z objaśnieniami.